leadership - koplopers

“Leiderschapsvorming voor jeugdwerkers”
of hoe op basis van een maatschappijanalyse projecten opzetten in een buurtgerichte jeugdwerking

In het najaar van 2008 ontving D'BROEJ (De Brusselse Organisatie voor de Emancipatie van Jongeren) vzw de eerste Uit de Marge prijs van het jeugdwelzijnswerk met haar leiderschapsvorming voor jeugdwerkers. Het was ook meteen de eerste prijs die D'BROEJ vzw in de wacht sleepte. Vzw D'BROEJ is de recente fusie-organisatie van zeven Werkingen Maatschappelijk Kwetsbare Kinderen en Jongeren (WMKJ's) werkzaam in verschillende Brusselse wijken: Peterbos in Anderlecht, Mini-anneessens in de Anneessenswijk in het centrum van Brussel, Chicago in de kanaalzone in het centrum,de Vereniging van Marrokaanse Jongeren en jeugdhuis Centrum West in Laag Molenbeek, Ratatouille in Schaarbeek en wmkj A Place to Live in Laken. Het was dan ook een hele eer meteen erkend te worden voor één van de vele projecten die er broeien.

Leiderschapsvorming voor jeugdwerkers: wat is da ?
Jeugdwerkers volgen een vormingstraject waarin zowel visie als methodieken aangereikt worden om méér emancipatorisch en participatief aan het werk te gaan in de werking en het aangeleerde onmiddellijk om te zetten in de praktijk door het concreet opzetten van een project met de eigen groep van kinderen of jongeren.

De methodiek van leiderschapsvorming is niet nieuw. Reeds in het werkjaar 2004-2005 en 2006-2007 organiseerde Bres (het voormalige steunpunt van de Brusselse wmkj’s dat bij de vzw JES onderdak genoot) in samenwerking met de wmkj's leiderschapsvorming voor jongeren. Doel: jongeren opleiden tot positieve leiders in hun gemeenschap. Concrete aanleiding voor deze vorming was het feit dat weinig jongeren in buurtgerichte werkingen in kansarme buurten vrijwillig engagement opnemen. Men vertrok van de volgende vaststellingen: vele wmkj's zijn ontstaan vanuit een impliciete of expliciete emancipatiegedachte maar naarmate de jaren verstreken is die gedachte in de praktijk te veel op de achtergrond geraakt. De WMKJ-sector is, gezien de veelheid van problematieken waarmee ze wordt geconfronteerd, een sterk geprofessionaliseerde sector met betaalde jeugdwerkers. Vanuit hun dagdagelijkse opdracht zijn deze jeugdwerkers vaak sterk bezig met het ontwikkelen van een aanbod voor hun verschillende groepen, maar dit gebeurt soms te weinig bewust vanuit de mogelijkheden, interesses en context van de kinderen en jongeren zelf. M.a.w. er werd zeer veel georganiseerd voor kinderen en jongeren, maar te weinig door en met kinderen en jongeren. Gevolg hiervan is dat jongeren gewoon worden om activiteiten te “consumeren”, en te weinig de kans te krijgen om zelf engagement in activiteiten en projecten op te nemen.  Gevolg is ook dat er in sommige werkingen een generatie jongeren is opgegroeid die geen interesse meer heeft in andere activiteiten dan 'consumptieactiviteiten'. Een generatie die de wil mist om zich te engageren omdat het éénvoudigweg nooit van hen verwacht werd.

Maar hebben deze (kansarme) jongeren écht enkel interesse in walibi of een zwempartijtje in Oceade?
Neen. Het gaat hem simpelweg over de juiste aanpak en het inlevingsvermogen in de groep. Je moet als jeugdwerker kunnen luisteren, zo oppikken wat je jongeren bezig houdt en hiermee aan de slag gaan. Hier is belangrijk op te merken dat er een verschil is tussen de wijze waarop 'middenklasse' jongeren tot engagement komen en 'kansarme' gasten engagement opnemen. Deze laatste hun engagement is veeleer gevoed vanuit een boosheid, een ontevredenheid of verontwaardiging over hun omgeving of eigen situatie waardoor men hen beter aanspreekt op maatschappelijke thema's die hen nauw aan het hart liggen. Bij sociaal economisch begoede gezinnen merkt men op dat het opnemen van engagement volgt uit de logica der dingen (cfr. Jeugdbeweging).

Vanwaar het initiatief om ook  jeugdwerkers in dit licht te vormen?
We merkten op dat na het vormen van de jongeren in de leiderschapsvorming zij terug moesten naar een werking waar nog steeds eerder aanbodgericht werd gewerkt, waardoor zij te weinig een plek kregen om met kleine projecten aan de slag te gaan omdat het gewoonweg niet in de programmatie was opgenomen. Ook aan de 'aanbodzijde'  was maw nood aan verandering.

Vandaar het initiatief om jeugdwerkers onder te dompelen in de leefwereld van de kinderen en jongeren zelf (maatschappijanalyse) en resoluut komaf te maken met aanbodgericht werken en activiteiten te gaan organiseren door en met kinderen en jongeren (participatief).

Hoe zag het vormingstraject eruit?
Er werd vertrokken vanuit een analyse van de context waarin kinderen en jongeren dagelijks leven en dit via maatschappelijke vorming omtrent analyses van de buurten waarin de wmkj's actief zijn. Wat is kansarmoede? Welke problemen ervaren onze 'gasten' en welk effect heeft dit op hen? En vooral welke bijdrage kunnen wij als jeugdwerk bieden om hier op lange termijn verandering in te brengen?
Ten tweede besteedden we een groot stuk aan projectwerking waarbij sterk de nadruk gelegd werd op de participatieve aanpak. Hoe kan je maw projecten opzetten met en door kinderen en jongeren. Vertrekkende vanuit de ervaringen van jeugdwerkers werden methodieken aangereikt om kinderen en jongeren maximaal te betrekken bij een project van het begin tot het einde. Deze nadruk kwam ook tot uiting in de criteria die we koppelden aan de uitvoering van het project: Het project moest een effect hebben op de wijk waarin de werking zich bevindt (relevant voor de leefwereld van kinderen en jongeren) en de ideeën (doelstellingen en methodieken) voor het project moesten verzameld worden met de kinderen en jongeren zelf.
Tijdens deze fase werden de jeugdwerkers gecoached en opgevolgd via intervisies waarbij ze moesten reflecteren over het verloop van hun project. Zo konden moeilijkheden en obstakels van de verschillende projecten aan bod komen en werd er samen naar oplossingen gezocht.

frontpage koplopers